Zlecanie zadań publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego w kontekście ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych

Ustawa z dnia 11 stycznia 2018 roku o elektromobilności i paliwach alternatywnych (dalej „ustawa”) implementuje do polskiego porządku prawnego przepisy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE z 22 października 2014 r. w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych i kompleksowo reguluje kwestie związane z określeniem zasad rozwoju i funkcjonowania infrastruktury służącej do wykorzystania kluczowych paliw alternatywnych w transporcie, w tym także obowiązki podmiotów publicznych związane z rozwojem elektromobilności.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy określa ona „obowiązki podmiotów publicznych w zakresie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych”. Jeden z takich obowiązków został przewidziany w art. 68 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym począwszy od dnia 1 stycznia 2022 r. jednostki samorządu terytorialnego, z wyłączeniem gmin i powiatów, których liczba mieszkańców nie przekracza 50 000 osób, mają obowiązek zlecania wykonywania zadań publicznych, z wyłączeniem publicznego transportu zbiorowego, podmiotowi, którego udział pojazdów elektrycznych lub pojazdów napędzanych gazem ziemnym we flocie pojazdów użytkowanych przy wykonywaniu tego zadania wynosi co najmniej 10%. Art. 35 ust. 2 ustawy stanowi, iż do zadań publicznych objętych wskazanym wyżej wymogiem należą zadania własne jednostki samorządu terytorialnego, określone odpowiednio w art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 4 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym oraz w art. 14 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa. Wskazać przy tym należy, iż jak wynika z literalnego brzmienia przytoczonego wyżej art. 68 ust. 3 ustawy, wspomniany wymóg zapewnienia udziału pojazdów elektrycznych lub pojazdów napędzanych gazem ziemnym dotyczyć będzie wyłącznie zlecania zadań, do wykonania których wymagane jest użytkowanie pojazdów. Przed przejściem do dalszych rozważań nadmienić należy, iż zgodnie z zawartą w ustawie definicją legalną pojazd elektryczny to pojazd samochodowy wykorzystujący do napędu wyłącznie energię elektryczną akumulowaną przez podłączenie do zewnętrznego źródła zasilania, zaś pojazd napędzany gazem ziemnym to pojazd samochodowy wykorzystujący do napędu sprężony gaz ziemny (CNG) lub skroplony gaz ziemny (LNG), w tym pochodzący z biometanu (art. 2 ust. 12, 14 ustawy).

Brak zapewnienia wykorzystania pojazdów elektrycznych czy też napędzanych gazem ziemnym na określonym w ustawie poziomie może mieć znamienne skutki. Art. 76 ust. 2 ustawy stanowi bowiem, iż umowy zawarte przez jednostki samorządu terytorialnego na wykonywanie zadań publicznych, z wyłączeniem transportu zbiorowego, wygasają z dniem 31 grudnia 2021 r., jeżeli nie zapewniają wykorzystania pojazdów elektrycznych lub pojazdów napędzanych gazem ziemnym na poziomie określonym w art. 68 ust. 3 ustawy. Innymi słowy, umowa dotycząca realizacji danego zadania zawarta z podmiotem, który nie spełni określonego w ustawie wymogu, wygaśnie z mocy prawa z dniem 31 grudnia 2021 r.

Przedsiębiorcy, którzy do końca bieżącego roku nie zapewnią realizacji zadań publicznych przy wykorzystaniu odpowiedniej ilości pojazdów elektrycznych lub zasilanych gazem ziemnym, utracą zatem możliwość realizacji zawartych z jednostkami samorządu terytorialnego umów, co może powodować poważne konsekwencje ekonomiczne i organizacyjne zarówno dla organów, jak i dla wykonawców zlecanych przez nie zadań. Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy, to dolegliwe rozwiązanie ma przyczynić się do zrealizowania zakładanych w ustawie celów.

Pierwotnie art. 76 ust. 2 ustawy odnosił się wyłącznie do pojazdów elektrycznych. Mocą Ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektórych innych ustaw niespójność ta została jednak usunięta i obecnie przepis art. 76 ust. 2 przewiduje skutek wygaśnięcia umowy w przypadku braku zapewnienia zarówno pojazdów elektrycznych, jak i pojazdów napędzanych gazem ziemnym na wymaganym w ustawie poziomie.

W tym miejscu odnieść się należy do samego brzmienia przywołanego wyżej art. 76 ust. 2 ustawy. Zgodnie bowiem z literalnym brzmieniem tego przepisu umowy zawarte przez jednostki samorządu terytorialnego na wykonywanie zadań publicznych, z wyłączeniem transportu zbiorowego, wygasają, „jeżeli nie zapewniają wykorzystania pojazdów elektrycznych lub pojazdów napędzanych gazem ziemnym na poziomie określonym w art. 68 ust. 3 ustawy”. Należy zatem mieć na względzie, iż w świetle ustawy nie jest wystarczający sam fakt wykorzystywania przez podmiot wykonujący dane zadanie pojazdów elektrycznych lub napędzanych gazem ziemnym – to również treść zawartej umowy musi wykorzystanie takich pojazdów „zapewniać”. W tym miejscu nasuwa się pytanie, jak powinni postąpić zamawiający publiczni, którzy już dziś zawierają umowy, których okres realizacji obejmie także 2022 rok? Przede wszystkim powinni dostosować zapisy specyfikacji warunków zamówienia (SWZ), tak by uwzględniały wymogi obowiązujących przepisów. Nie ma bowiem przeszkód, by w SWZ znalazły się postanowienia dotyczące obowiązku zapewnienia we flocie pojazdów wykorzystywanych przy wykonywaniu danego zadania odpowiedniej ilości pojazdów elektrycznych lub napędzanych gazem ziemnym począwszy od 1 stycznia 2022 roku. Wymagana liczba pojazdów może zostać określona wprost bądź poprzez odniesienie do przepisu ustawy, w zależności od tego, czy zamawiający jako kryterium udzielanego zamówienia określa liczbę pojazdów wymaganą do wykonania zadania. Oczywiście w ślad za postanowieniami SWZ szczegółowe uregulowania w powyższym zakresie, w tym na przykład dotyczące uprawnienia zamawiającego do weryfikacji spełnienia tego wymogu przez wykonawcę, powinny zostać zawarte w umowie.

Zgodnie z poprzednio obowiązującą wersją ustawy wymóg zapewnienia 10% udziału pojazdów elektrycznych lub napędzanych gazem ziemnym przez podmioty, którym jednostka samorządu terytorialnego zleca wykonanie zadania publicznego, miał wejść w życie począwszy od dnia 1 stycznia 2020 r. Ostatecznie zmiana ta zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2022 r. Niewątpliwie powodem powyższej zmiany było uwzględnienie stanowiska przedsiębiorców, w tym podnoszony problem braku dostępności na rynku specjalistycznego sprzętu napędzanego energią elektryczną, a także niewystarczającej ilości stacji ładowania.

Co istotne, wspomnianą już Ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektórych innych ustaw do art. 35 ustawy dodany został ust. 3, zgodnie z którym wymogu zlecania zadań podmiotom, które zapewniają określony w ustawie poziom wykorzystania pojazdów elektrycznych lub napędzanych gazem ziemnym, nie stosuje się do zlecania wykonywania zadania publicznego, którego wartość nie przekracza równowartości 30 000 euro wyrażonej w złotych. Z uzasadnienia do ww. zmiany wynika, iż powyższe miało przyczynić się do „uwzględnienia tzw. progu bagatelności” przewidzianego w ustawie Prawo zamówień publicznych. Ustawodawca, wprowadzając powyższą zmianę, miał na celu uchronienie rynku drobnych wykonawców poprzez uwzględnienie kryterium współmierności procedur i skali kosztów.

Podsumowując, ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych, której głównym celem jest poprawa stanu ochrony środowiska i klimatu, może mieć realny wpływ na realizację zadań publicznych. Przewidziana w art. 76 ust. 2 ustawy „sankcja” w postaci wygaśnięcia umowy zawartej z podmiotem, który nie jest w stanie zapewnić wykorzystania pojazdów elektrycznych lub napędzanych gazem ziemnym na określonym w ustawie poziomie, może spowodować przerwanie ciągłości świadczenia usług użyteczności publicznej. W kontekście powyższego szczególnie istotne jest uwzględnienie regulacji tejże ustawy w przypadku zamówień, które swym zakresem obejmują 2022 rok.