Rewolucja w rozliczeniach VAT. Wyrok Sądu UE zmienia reguły gry dla księgowych i przedsiębiorców
11 lutego 2026 roku Sąd Unii Europejskiej wydał przełomowe orzeczenie w sprawie T-689/24, które dotyczy momentu odliczenia VAT naliczonego. Sąd UE orzekł, że polskie przepisy ustawy o VAT – konkretnie art. 86 ust. 10b pkt 1 – są niezgodne z prawem unijnym, ponieważ uniemożliwiają podatnikom odliczenie VAT naliczonego w deklaracji za okres, w którym transakcja faktycznie się odbyła, jeżeli faktura wpłynęła już po zakończeniu tego okresu, ale przed złożeniem deklaracji.
W czym rzecz?
Zgodnie z polską ustawą VAT prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego powstaje nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę lub dokument celny.
Jednocześnie, obowiązek zapłaty VAT należnego powstaje co do zasady w momencie dokonania dostawy towaru lub wyświadczenia usługi, niezależnie od tego, czy i kiedy wystawiona zostanie faktura sprzedażowa.
W praktyce wskazane powyżej zasady określające moment powstania prawa do odliczenia i moment powstania obowiązku podatkowego w wielu przypadkach niweczyły zasadę neutralności VAT, co narażało biznes na utratę płynności finansowej.
Jak to jest z tym „mrożeniem” VAT?
Podatnik VAT nabywał towar lub usługę w danym okresie rozliczeniowym. Fakturę dokumentującą ten zakup otrzymał od sprzedającego (zgodnie z przepisami) w kolejnym okresie rozliczeniowym. Jeśli podatnik dokonywał sprzedaży na znaczne kwoty w tym okresie rozliczeniowym to był zobowiązany zapłacić VAT należny (obowiązek podatkowy powstaje w dacie dostawy towaru lub wyświadczenia usługi) ale z uwagi na ograniczenie wynikające z art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy VAT, prawo do odliczenia z faktur zakupowych powstawało dopiero w kolejnym okresie rozliczeniowym. W konsekwencji zasada neutralności podatku VAT ulegała wypaczeniu, podatnicy byli zmuszeni VAT płacić, pomimo że dokonali zakupów teoretycznie uprawniających do odliczenia VAT a ewentualne odliczenie VAT z faktur kosztowych mogło zostać dokonane dopiero w kolejnych okresach rozliczeniowych.
Wyrok wprowadza istotną zmianę w dotychczasowej praktyce rozliczania VAT naliczonego. Dla przedsiębiorców oraz księgowych oznacza to fundamentalną zmianę w podejściu do rozliczeń VAT. Zmianę, która w praktyce biznesowej może mieć ogromne znaczenie.
Co orzekł Sąd Unii Europejskiej?
Sąd Unii Europejskiej stanowczo stwierdził, że art. 167, art. 168 lit. a) oraz art. 178 lit. a) dyrektywy VAT, a także zasady neutralności VAT i proporcjonalności stoją na przeszkodzie polskim regulacjom, które uniemożliwiają podatnikowi wykonanie prawa do odliczenia VAT naliczonego w deklaracji za okres, w którym spełnił warunki materialne do wykonania tego prawa.
Kluczowe jest to, że podatnik może odliczyć VAT w odpowiednim okresie, jeżeli otrzymał fakturę przed złożeniem deklaracji – nawet jeśli faktura wpłynęła już po zakończeniu okresu rozliczeniowego.
Według utrwalonego orzecznictwa, prawo podatników do odliczenia VAT należnego lub zapłaconego od towarów nabytych i usług otrzymanych stanowi fundamentalną zasadę wspólnego systemu VAT. Prawo do odliczenia powstaje niezależnie od posiadania faktury, która stanowi jedynie warunek formalny wykonania tego prawa.
W sytuacji, gdy podatnik nie może odliczyć VAT naliczonego dotyczącego transakcji zrealizowanych w okresie, w którym powstało prawo do odliczenia, mimo że odpowiednie faktury są dostępne w momencie składania deklaracji VAT za ten okres, podatnik tymczasowo ponosi ciężar VAT, co narusza zasady neutralności VAT i proporcjonalności.
Rewolucja w praktyce księgowej
Wyrok Sądu UE usuwa formalistyczne ograniczenia na rzecz naturalnego rozliczania procesów biznesowych, zgodnie z zasadą neutralności i proporcjonalności VAT.
W świecie VAT po nowym wyroku jeżeli podatnik będzie posiadał fakturę w momencie rozliczenia danego okresu rozliczeniowego, będzie miał prawo odliczyć VAT w tym okresie, nawet jeśli faktura wystawiona została po jego zakończeniu.
Co to oznacza?
- Koniec z problemami płynnościowymi
Przedsiębiorcy nie będą już musieli najpierw wpłacić VAT do urzędu, a potem czekać miesiąc na odliczenie VAT naliczonego z faktur zakupowych. Problem rozbieżności pomiędzy momentem powstania obowiązku podatkowego a momentem powstania prawa do odliczenia zniknie.
- Uproszczenie rozliczeń w erzeKSeF
Wyrok porządkuje kwestie rozliczeń VAT, co jest szczególnie istotne w kontekście wdrożenia Krajowego Systemu e-Faktur. W KSeF faktury trafiają do systemu w momencie wystawienia, co w naturalny sposób uniemożliwia późniejszą ingerencję w datę wystawienia faktury. W świetle Wyroku Sądu UE problem ten przestaje być istotny, wystarczy, że faktura znajdzie się w systemie przed terminem złożenia deklaracji.
- Bardziej sprawiedliwy system
Zasada neutralności, która jest fundamentem europejskiego systemu VAT, zostaje przywrócona. Przedsiębiorcy nie ponoszą już tymczasowego ciężaru podatkowego z powodu opóźnień w wystawianiu faktur przez kontrahentów.
- Potencjalne spory z organami
Po wyroku istnieje realne ryzyko sporu z organami podatkowymi. Podatnicy, którzy zdecydują się rozliczać VAT z uwzględnieniem wyroku muszą liczyć się kwestionowaniem tej metody przez organy, które powołując się na zasadę legalizmu, będą twierdziły, że są zobowiązane stosować przepisy ustawy VAT w brzmieniu obowiązującym. Takie ryzyko istniało będzie do czasu ewentualnej zmiany przepisów krajowych.
Ustawa wymaga pilnej nowelizacji
Wyrok stawia przed polskim prawodawcą wyzwanie zmiany ustawy o VAT, poprzez dostosowanie jej do norm unijnych, zgodnie z tezami wyroku Sądu UE. Prawo do pomniejszenia podatku należnego o naliczony powstaje jeżeli spełnią się warunki materialne do odliczenia, a podatnik będzie w posiadaniu faktury przed złożeniem tej deklaracji.
Ministerstwo Finansów nadal pracuje nad projektem kompleksowej nowelizacji przepisów ustawy o VAT, który miałby wejść w życie już od lipca 2026 r., co daje ustawodawcy doskonałą okazję do szybkiej nowelizacji zakwestionowanych przepisów.
Podsumowanie
Wyrok stanowi istotny krok w kierunku uporządkowania polskiego systemu VAT. Dotychczasowa praktyka ulega zmianie na korzyść podatników, poprzez realizację zasady neutralności VAT.
Dla księgowych oznacza to konieczność przeanalizowania dotychczasowych procedur rozliczania VAT. Dla przedsiębiorców – poprawę płynności finansowej i uproszczenie rozliczeń, szczególnie w kontekście obowiązkowego KSeF.
Dzięki temu wyrokowi podatnicy nie będą już tymczasowo ponosić ciężaru VAT tylko dlatego, że faktura wpłynęła kilka dni po zakończeniu okresu rozliczeniowego. To krok w stronę prawdziwej neutralności podatku VAT. Zasady, która od początku była fundamentem europejskiego systemu podatkowego.